Η Wikipedia δεν ηττήθηκε, λεηλατήθηκε (του Άρη Χατζηστεφάνου)
Η μεγαλύτερη κιβωτός γνώσης στην ανθρώπινη ιστορία γιορτάζει ένα τέταρτο του αιώνα αντιμέτωπη με ένα υπαρξιακό πρόβλημα. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως το ChatGPT
, κερδοσκοπούν σε βάρος της, απομυζώντας και την τελευταία σταγόνα πληροφορίας που παράγουν εθελοντικά τα μέλη της. Ένας πόλεμος «πρώτων υλών» που θυμίζει απελπιστικά τα σχέδια του Τραμπ για την κατάκτηση της Βενεζουέλας και της Γροιλανδίας.
Δύο διαφορετικοί πλανήτες, δύο ολότελα διαφορετικοί κόσμοι. Έχει περάσει σχεδόν μισός αιώνας από την εποχή που η Ούρσουλα Λε Γκεν παρουσίασε το βιβλίο της «The dispossessed» («Ο αναρχικός των δύο κόσμων», εκδόσεις PARSEC). Επηρεασμένη, όπως η ίδια υποστήριζε, από τα κείμενα του Κροπότκιν, αφηγείται την ιστορία δύο δίδυμων πλανητών: Ο Γιουράς έχει τις γνωστές εθνικές αντιπαραθέσεις μεταξύ καπιταλιστικών συστημάτων παραγωγής, ενώ στον Ανάρες στήνεται μια κοινωνία «ουτοπικού αναρχισμού», χωρίς θρησκείες, τάξεις και ιδιοκτησία. Υπάρχει μόνο ένα «μικρό» πρόβλημα. Όπως συνέβη με όλα τα αναρχικά, σοσιαλιστικά και κομμουνιστικά (;) εγχειρήματα του 20ού αιώνα, οι κάτοικοι του Ανάρες δεν ζουν σε συνθήκες θερμοκηπίου αλλά περικυκλωμένοι και με σχέσεις εξάρτησης από τον καπιταλιστικό κόσμο. Για την ακρίβεια, ο πλανήτης τους, αν και θεωρητικά απολαμβάνει πλήρη αυτονομία, δεν είναι παρά μια αποικία εξορύξεων πρώτων υλών για τον Γιουράς, ο οποίος καταληστεύει τις πρώτες ύλες με ελάχιστα ανταλλάγματα, τα οποία όμως είναι απαραίτητα για την επιβίωση των αναρχικών.
Πριν από μερικές ημέρες, ο Βασίλης Γαλανός, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Στίρλινγκ της Σκοτίας, θυμήθηκε τον «Αναρχικό των δύο κόσμων» σε ένα κείμενο που δημοσίευσε στο The Conversation για τα 25 χρόνια της Wikipedia. Η ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια, εξηγούσε, «εξέφρασε το όραμα του Web 2.0 για ένα μη ιεραρχικό ίντερνετ, με πρωταγωνιστή τον χρήστη, το οποίο θα οικοδομούνταν στις αρχές της συμμετοχικότητας και του διαμοιρασμού».
Σήμερα, συνέχιζε ο ίδιος, όπως συνέβη και στον πλανήτη Ανάρες, «η γνώση που δημιουργήθηκε από τον εθελοντισμό μετατρέπεται σε πρώτη ύλη για συστήματα που μπορούν να παράγουν αναξιόπιστο υλικό σε μεγάλη κλίμακα». Πριν από δύο χρόνια το Wikimedia, το μη κερδοσκοπικό ίδρυμα που ελέγχει τη λειτουργία της Wikipedia, είχε αναλάβει να εξηγήσει πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό. Οι τεχνικοί της σελίδας παρατήρησαν τρομακτική αύξηση επισκεψιμότητας, η οποία δεν προερχόταν από ανθρώπους αλλά από μποτ (αμερικανικών, ως επί το πλείστον, εταιρειών), που κατέβαζαν μαζικά το περιεχόμενό της για να εκπαιδεύουν εφαρμογές παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης.
Πέρα από το ηθικό πρόβλημα της λογοκλοπής (ο Ίλον Μασκ έχτισε τη δική του ακροδεξιά Grokipedia αντιγράφοντας ανερυθρίαστα το περιεχόμενο της Wikipedia), η νέα πρακτική προκαλούσε άμεσο πρόβλημα επιβίωσης στην ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια. Το μαζικό κατέβασμα αύξησε κατά τουλάχιστον 65% το bandwidth που απαιτείται για τη λειτουργία του site γιγαντώνοντας το κόστος. Παράλληλα τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, με βασικό υπαίτιο την Google, χρησιμοποιούσαν το υλικό της ηλεκτρονικής εγκυκλοπαίδειας συνήθως χωρίς αναφορά και λινκ στην πηγή, με αποτέλεσμα η Wikipedia να χάνει την επαφή με τον κόσμο της που συνεισέφερε είτε γράφοντας κείμενα είτε προσφέροντας χρήματα για τη μη κερδοσκοπική λειτουργία της. Η πιο άγρια μορφή καπιταλιστικής λεηλασίας πνευματικής ιδιοκτησίας κατασπάρασσε ένα από τα πιο λαμπρά επιτεύγματα στην ιστορία του διαδικτύου.
Ούτε θεοί ούτε ψηφιακοί αφέντες
Η Wikipedia δεν αποτέλεσε ποτέ την «αναρχική ουτοπία» του πλανήτη Ανάρες, αν και πολλοί είδαν στη λειτουργία της μια ασθενή λάμψη από τις θεωρίες του Καρόλου Μαρξ για τη γενική διάνοια. Στην 25ετή πορεία της μετατράπηκε πολλές φορές σε θέατρο προπαγανδιστικών συρράξεων, όπου στρατιές από υπαλλήλους κρατών και εταιρειών προσπαθούσαν να ξεπλύνουν τα εγκλήματά τους αναθεωρώντας τα λήμματα της εγκυκλοπαίδειας. Το γεγονός ότι οι εθελοντές συντάκτες της ήταν στην πλειονότητά τους λευκοί άνδρες σήμαινε ότι συχνά αναπαρήγαν τα πατριαρχικά, ταξικά και γεωπολιτικά στερεότυπα της Δύσης. Παρ’ όλα αυτά η Wikipedia παρέμενε ένα από τα σημαντικότερα συνεργατικά εγχειρήματα στην ανθρώπινη ιστορία.
Ίσως το πρώτο της επίτευγμα ήταν ότι απογαλακτίστηκε έγκαιρα από τις αντιδραστικές ιδεοληψίες των ιδιοφυών δημιουργών της: του Λάρι Σάνγκερ και του Τζίμι Γουέιλς. Ο πρώτος την εγκατέλειψε στην τρυφερή ηλικία του ενός έτους και έκτοτε περιφέρεται σε ακροδεξιά κανάλια, όπως το Fox News του Ρούμπερτ Μέρντοχ κατηγορώντας την για «αριστερές» προκαταλήψεις. Ο δεύτερος δήλωνε μαθητής της Αϊν Ραντ στον «αντικειμενισμό», μια θεωρία ακραίου φιλελευθερισμού που ζητούσε κατάργηση του κράτους (πέρα από την αστυνομία, τον στρατό και τα δικαστήρια) και απέρριπτε κάθε έννοια αλτρουισμού με την ίδια βδελυγμία με την οποία αντιμετωπίζει σήμερα ο Ίλον Μασκ την έννοια της ενσυναίσθησης. Φανατικός οπαδός του Ισραήλ, ο Γουέιλς πρωτοστάτησε πρόσφατα στην προσπάθεια να «παγώσει» η επεξεργασία του λήμματος με τίτλο «Γενοκτονία στη Γάζα», που είχε εγκριθεί με τις τυπικές διαδικασίες και απηχούσε τις θέσεις όλων των διεθνών οργανισμών για τη μαζική σφαγή του παλαιστινιακού πληθυσμού.
Αν και μεγάλωσε σε ένα τοξικό οικογενειακό περιβάλλον, η Wikipedia εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο υποσχόμενα θαύματα του ίντερνετ. Στα 25 της χρόνια έχει 15 δισεκατομμύρια προβολές σελίδων από 1,5 δισεκατομμύριο μοναδικές συσκευές και υποστηρίζει πάνω από 250.000 συντάκτες, που δημιουργούν και συντηρούν 65 εκατ. άρθρα σε τουλάχιστον 300 γλώσσες, χρησιμοποιώντας ανοιχτό λογισμικό.
Αυτό που δεν είχε προβλέψει είναι η επίθεση των αμερικανικών μεγάλων γλωσσικών μοντέλων που καταλήστευσαν τις πρώτες ύλες της – το χρυσό, το πετρέλαιο και τις σπάνιες γαίες της ανθρώπινης γνώσης.
ΠΗΓΗ: www.info-war.gr