Συνταγματική Αναθεώρηση 2026: Εκσυγχρονισμός της Διοίκησης του κράτους ή περιορισμός της Δημοκρατίας; (Γράφει ο Ν. Γιώργος Τζέλλος)
Άκουσα το χθεσινό (2/2/2026) διάγγελμα του Πρωθυπουργού με τις προτάσεις για την εκκίνηση της Συνταγματικής Αναθεώρησης και θεωρώ πως δεν είναι μια απλή νομική διαδικασία.
Είναι μια προσπάθεια επανακαθορισμού του τι σημαίνει Δημοκρατία, Πολιτική και Κράτος στην Ελλάδα.. Στη συνέχεια άκουσα τον Κυβερνητικό εκπρόσωπο να εξηγεί τι σημαίνουν οι προτάσεις και τους εκπροσώπους των κομμάτων στα τηλεοπτικά παράθυρά να επιχειρηματολογούν γιατί έχουν επιφυλάξεις ή είναι αντίθετοι . Αφιέρωσα αρκετές ώρες ασχολούμενος με το θέμα αυτό διαβάζοντας και ερευνώντας ώστε να διαμορφώσω προσωπική άποψη
Ποιες είναι οι βασικές προτάσεις του Πρωθυπουργού;
- Αλλαγή του άρθρου 86 με αποφασιστικότερη συμμετοχή τακτικών δικαστών σε υποθέσεις τυχόν ποινικής ευθύνης Υπουργών ενώ αυτοί ασκούν τα καθήκοντά τους.
- Δημόσια διοίκηση για να είναι φιλική και αποτελεσματική πρέπει, πλέον, να έχει ως κινητήρια δύναμη τη διαρκή αξιολόγηση και να θέσει την έννοια της μονιμότητας σε μία εντελώς νέα βάση.
- Άρση του αναχρονιστικού μονοπωλίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με την ίδρυση και μη κρατικών πανεπιστημίων
- Προστασία του θεσμού του Προέδρου της Δημοκρατίας, με την καθιέρωση μίας και μόνο εξαετούς θητείας
- Μεγαλύτερη και πιο ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, μία πρόσθετη θωράκιση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.
- Δικλίδες οι οποίες θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία, τη συνεπή κυβερνητική δράση αλλά και την ορθότητα των κομματικών υποσχέσεων ώστε η χώρα να μην διολισθήσει ποτέ ξανά στα επικίνδυνα μονοπάτια του λαϊκισμού.
«Μοιράζομαι, λοιπόν μαζί σας αυτές τις πρώτες σκέψεις, καλώντας κόμματα και πολίτες σε έναν εποικοδομητικό προβληματισμό…… Πρόκειται, άλλωστε, για ένα ζήτημα το οποίο αφορά συνολικά τη δημόσια ζωή, αλλά, τελικά, και τον κάθε πολίτη ξεχωριστά» λέει ο πρωθυπουργός στο διάγγελμά του.
Ως απλός λοιπό πολίτης, που παρακολουθώ τα πολιτικά τεκταινόμενα από το 1975 , έχω εργαστεί επί σαράντα δυο χρόνια αρχικά στον ιδιωτικό και στη συνέχεια στον δημόσιο τομέα , έχω υπηρετήσει από θέσεις ευθύνης το θεσμό της Αυτοδιοίκησης, και ενδιαφέρομαι για το μέλλον της χώρας μας ,αισθάνομαι την υποχρέωση να καταθέσω τη δική μου βιωματική θέση- άποψη.
Με την ιδιότητα αυτή και όχι ως «ειδικός επιστήμονας» θα πω την άποψή μου για τις πέντε από τις έξι βασικές εξαγγελίες ( πλην της υπ' αριθμόν 5 ) που περιλαμβάνονται στο μήνυμα και στην επιστολή του Πρωθυπουργού για την Συνταγματική Αναθεώρηση.
Κατ’ αρχήν το Σύνταγμα δεν είναι λογιστικό βιβλίο που καταγράφει απλώς δημοσιονομικά μεγέθη. . Είναι ο καταστατικός χάρτης των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών μας, της ίδιας της ελευθερίας μας. Προβληματίζομαι και φοβάμαι μήπως με τις προτεινόμενες αλλαγές, κινδυνεύει αυτό να μετατραπεί σε εργαλείο ενός «στείρου» εκσυγχρονισμού που εγκλωβίζει τη χώρα σε μια μονόδρομη λογική , που στερεί από τη Δημοκρατία μας το δικαίωμα στην εναλλακτική πρόταση και την ελπίδα της αλλαγής .
Ειδικότερα:
1. Ευθύνη Υπουργών (Άρθρο 86): Καμία ασυλία -Πλήρης εξίσωση με τον πολίτη
Είναι πρόκληση να ελέγχεται ο δημόσιος υπάλληλος για το παραμικρό, ενώ την ίδια στιγμή ο Υπουργός να κρύβεται πίσω από το "φίλτρο" της Βουλής με βάση το άρθρο 86.. Η εμπειρία μου δίδαξε ότι ο έλεγχος πρέπει να ξεκινά από την κορυφή για να είναι δίκαιος στη βάση. Το άρθρο αυτό πρέπει να καθιερώσει την πλήρη εξίσωση του Υπουργού με τον πολίτη για ποινικά αδικήματα. Καμία κοινοβουλευτική πλειοψηφία δεν πρέπει να αποφασίζει αν ένας πολιτικός θα δικαστεί. Η αρμοδιότητα αυτή πρέπει να περάσει αποκλειστικά στην τακτική Δικαιοσύνη, ώστε να σταματήσει το Σύνταγμα να λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας της εξουσίας.
2. Αξιολόγηση και μονιμότητα στο Δημόσιο.
Υπηρέτησα τριάντα δύο χρόνια σε υπηρεσίες του Δημοσίου, από τις πιο δύσκολες, όπου εφαρμόζονταν ένα είδος αξιολόγησης Γνωρίζω και συμφωνώ ότι η αξιολόγηση στο Δημόσιο είναι απαραίτητη.. Όμως, η αξιολόγηση πρέπει να είναι υπηρεσιακή, αντικειμενική βάσει ουσιαστικών προσόντων και έργου που έχει προσφερθεί πρωτίστως και όχι βάσει των πολλών «χαρτιών» και άλλων τυπικών.. Ταυτόχρονα κυκλική , να συμμετέχουν δηλαδή όχι μόνο οι προϊστάμενοι αλλά και οι υφιστάμενοι υπάλληλοι αξιολογώντας αλλήλους . Δεν μπορεί η αξιολόγηση να είναι έρμαιο των υποκειμενικών «παιχνιδιών» που μπορεί να παίξουν οι Γενικοί Διευθυντές με τις κατευθύνσεις τους , ή οι κομματικοί μηχανισμοί ή η πρόσκαιρη δυσαρέσκεια «ορισμένων» πολιτών.
Η πρότασή μου είναι ξεκάθαρη: Να μην καταργηθεί η μονιμότητα, αλλά αν ένας υπάλληλος δεν αποδίδει, η απόλυση να είναι το έσχατο μέτρο. Το κράτος οφείλει πρώτα να τον επανεκπαιδεύσει και μια και δυο φορές για να γίνει καλύτερος ώστε να αποδώσει Αν συνεχίζει να μη αποδίδει τότε να τον υποβαθμίσει ή να του αλλάξει θέση με μισθολογική συνέπεια, ώστε να αναγκαστεί να αλλάξει στάση. Η απόλυση και η «άγουσα για το σπίτι» πρέπει να είναι η έσχατη λύση, μόνο μετά από επανειλημμένες προσπάθειες, που δεν έφεραν αποτέλεσμα και πειθαρχικό έλεγχο. Η μονιμότητα θεσπίστηκε για να μην είναι ο υπάλληλος έρμαιο του κάθε Υπουργού. Αν την καταργήσουμε, επιστρέφουμε στο κομματικό κράτος.
3. Παιδεία: Λειτούργημα ή εμπόριο; (Άρθρο 16)
Σπούδασα σε Δημόσιο Πανεπιστήμιο, όπως και τα παιδιά μας. Η πρόταση για ιδιωτικά πανεπιστήμια νομίζω δεν φέρνει την «αναβάθμιση» που υπόσχονται. Όταν το κέρδος μπαίνει στην αίθουσα διδασκαλίας , η γνώση υποχωρεί. Ο φοιτητής γίνεται πελάτης και το πτυχίο εμπόρευμα που αγοράζεται. Αυτός θα είναι σπόρος όχι της αναβάθμισης, αλλά της υποβάθμισης του επιπέδου σπουδών. Αντί να «θεμελιώνουμε» συνταγματικά την ιδιωτική πρωτοβουλία, ας θωρακίσουμε το Δημόσιο Πανεπιστήμιο βελτιώνοντας το με πόρους, ανθρώπινο δυναμικό και αξιοκρατία. Εκεί χτυπά η καρδιά της κοινωνικής ανόδου των νέων μας .
4. Πρόεδρος της Δημοκρατίας: Ο εγγυητής των 200 ψήφων
Για να έχει πραγματικό κύρος ο Πρόεδρος, πρέπει να είναι Πρόεδρος όλων των Ελλήνων. Προτείνω επταετή θητεία για μία μόνο φορά. Η μεγάλη αυτή διάρκεια διασφαλίζει ότι ο Πρόεδρος δεν θα "συμπορεύεται" με την εκάστοτε κυβέρνηση, αλλά θα παραμένει ανεξάρτητος εγγυητής του πολιτεύματος, χωρίς το άγχος της επανεκλογής
Ακόμα προτείνω την επαναφορά της υποχρεωτικής εκλογής με 200 ψήφους (2/3). Το Σύνταγμα πρέπει να «αναγκάζει « τον πολιτικό κόσμο να εξαντλεί κάθε περιθώριο διαλόγου και συναίνεσης μέχρι να βρεθεί το πρόσωπο κοινής αποδοχής και αδιαμφισβήτητου κύρους. Η σημερινή δυνατότητα εκλογής με 151 ψήφους ευτελίζει τον θεσμό και τον μετατρέπει σε κομματικό τοποτηρητή.
6.Η Παγίδα της «ορθότητας» των υποσχέσεων
Η κυβέρνηση προτείνει έναν θεσμικό έλεγχο των προεκλογικών προγραμμάτων των κομμάτων , καθιερώνοντας την "ορθότητα των υποσχέσεων" με κοστολόγηση ανά πηγή χρηματοδότησης. Ακούγεται λογικό –και τα κόμματα θα έπρεπε να το έχουν κάνει από μόνα τους προ πολλού– αλλά στην πράξη η συνταγματική επιβολή αυτής της διαδικασίας τώρα, αποτελεί μια αντιδημοκρατική παγίδα.
Αν το Σύνταγμα επιβάλλει μια τεχνοκρατική επιτροπή να κρίνει τι είναι «εφικτό», τότε κάθε κόμμα που προτείνει μια ριζική αλλαγή —μια άλλη ματιά στον κόσμο, μια δικαιότερη αναδιανομή — θα βγαίνει «εκτός Συντάγματος» πριν καν στηθούν οι κάλπες. Η οικονομία δεν είναι φυσική επιστήμη, είναι πολιτική επιλογή. Ο πολίτης έχει το δικαίωμα να επιλέξει την ελπίδα και την αλλαγή, και να την κρίνει ο ίδιος στην κάλπη, όχι μια επιτροπή διορισμένων τεχνοκρατών.
Συνοψίζοντας θεωρώ πως, με βάση όσα εξαγγέλθηκαν ως προτάσεις , η κυβέρνηση δεν εκσυγχρονίζει τη Διοίκηση τους κράτους, αλλά περιορίζει τη δημοκρατία. Διότι ουσιαστικά επιχειρεί να "κλειδώσει" συνταγματικά ένα μοντέλο κράτους-επιχείρησης, όπου η Παιδεία γίνεται εμπόρευμα, η Διοίκηση πεδίο κομματικών πειραματισμών και η Πολιτική μια στεγνή λογιστική άσκηση χωρίς εναλλακτική δυνατότητα . Η ζωή μας έχει διδάξει ότι οι κανόνες είναι ωφέλιμοι μόνο όταν υπηρετούν τον άνθρωπο, τη γνώση και τη δικαιοσύνη.
Η Δημοκρατία μας χρειάζεται θωράκιση της δημόσιας παιδείας, ανεξαρτησία των θεσμών και πραγματική ισότητα του πολιτικού με τον πολίτη – όχι προαποφασισμένα πλαίσια που εγκλωβίζουν το μέλλον σε προειλημμένες αποφάσεις.. Ας μην συναινέσουμε η αναθεώρηση αυτή να στερήσει από τη χώρα την ανάσα της ελπίδας και το δικαίωμα των πολιτών στην αλλαγή.
Αιανή 03 02 2026
Τζέλλος Ν. Γιώργος