Έρευνα / Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα πρέπει να αντιμετωπιστούν όπως τα τσιγάρα

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα δεν πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε σαν τροφή αλλά σαν τα τσιγάρα. Αυτή είναι η κεντρική και ιδιαίτερα αιχμηρή διαπίστωση νέας μελέτης ερευνητών από το Χάρβαρντ

, το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και το Duke, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Milbank Quarterly στις 3 Φεβρουαρίου.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι σχεδιασμένα για να προκαλούν εθισμό και υπερκατανάλωση και, ακριβώς γι’ αυτό, θα έπρεπε να ρυθμίζονται με αυστηρότητα αντίστοιχη με εκείνη του καπνού.

Ο τρόπος παραγωγής, τα συστατικά και η «ανταμοιβή» στον εγκέφαλο

Οι τροφές αυτές περιλαμβάνουν αναψυκτικά, γλυκά, μπισκότα, πατατάκια και μεγάλο μέρος των συσκευασμένων σνακ που κυριαρχούν στα ράφια των σούπερ μάρκετ παγκοσμίως. Πρόκειται για προϊόντα βιομηχανικής κατασκευής, συχνά με γαλακτωματοποιητές, τεχνητά αρώματα και χρωστικές, που απέχουν πολύ από την έννοια της φυσικής τροφής. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ομοιότητα με τα τσιγάρα δεν είναι απλώς μεταφορική: αφορά τον τρόπο παραγωγής, τη «δοσολογία» των συστατικών και τη στοχευμένη ενεργοποίηση των εγκεφαλικών μηχανισμών «ανταμοιβής».

Η καθηγήτρια Ashley Gearhardt, κλινική ψυχολόγος και μία εκ των συγγραφέων της μελέτης, σημειώνει ότι πολλοί ασθενείς της περιγράφουν τη σχέση τους με τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPFs) με όρους που θυμίζουν εξάρτηση από τη νικοτίνη. «Μου λένε: ένιωθα εθισμένος στα τσιγάρα και τώρα έχω τον ίδιο εθισμό με τα αναψυκτικά και τα ντόνατς. Ξέρω ότι με σκοτώνει, θέλω να το κόψω, αλλά δεν μπορώ», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Το μοτίβο αυτό, τονίζει, δεν είναι καινούργιο: πρώτα η ευθύνη μετατίθεται στο άτομο και πολύ αργότερα αναγνωρίζεται ο ρόλος της βιομηχανίας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη στρατηγική του λεγόμενου «health washing». Όπως ακριβώς η καπνοβιομηχανία τη δεκαετία του 1950 προώθησε τα φίλτρα ως δήθεν προστατευτική καινοτομία, έτσι και σήμερα τα UPFs διαφημίζονται ως «χαμηλά σε λιπαρά», «χωρίς ζάχαρη» ή «light», χωρίς αυτό να μεταφράζεται σε ουσιαστικό όφελος για την υγεία. Κατά τους συγγραφείς, τέτοιες πρακτικές καθυστερούν τη ρύθμιση και αποπροσανατολίζουν τους καταναλωτές.

Η μελέτη αναγνωρίζει ότι το φαγητό, σε αντίθεση με τον καπνό, είναι απαραίτητο για την επιβίωση. Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, η παρέμβαση θεωρείται ακόμη πιο επιτακτική. Στον σύγχρονο διατροφικό περιβάλλον, η αποφυγή των τροφίμων αυτών είναι εξαιρετικά δύσκολη, ειδικά για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι είναι εφικτό να γίνει διάκριση ανάμεσα σε βλαπτικά υπερεπεξεργασμένα προϊόντα και σε άλλα τρόφιμα, όπως ακριβώς διακρίνονται τα αλκοολούχα ποτά από τα μη αλκοολούχα.

Σύμφωνα με το άρθρο, τα UPFs πληρούν τα «καθιερωμένα κριτήρια» για να θεωρηθούν δυνητικά εθιστικές ουσίες, καθώς διαθέτουν χαρακτηριστικά σχεδιασμένα να προκαλούν καταναγκαστική κατανάλωση. Ακόμη και αν ο όρος «εθισμός» αμφισβητηθεί, οι επιπτώσεις στην υγεία –παχυσαρκία, διαβήτης τύπου 2, καρδιαγγειακά νοσήματα– είναι πλέον αδιαμφισβήτητες.

Οι συγγραφείς προτείνουν να αντληθούν διδάγματα από τη μακρά ιστορία της ρύθμισης του καπνού: περιορισμοί στη διαφήμιση, νομικές παρεμβάσεις, φορολόγηση και δομικές αλλαγές στην αγορά. Το βασικό ζητούμενο, όπως τονίζουν, είναι η μετατόπιση της συζήτησης από την «ατομική ευθύνη» στην ευθύνη της βιομηχανίας τροφίμων.

Υπάρχουν, ωστόσο, και επιφυλάξεις. Ο καθηγητής Martin Warren από το Quadram Institute προειδοποιεί για τον κίνδυνο υπεραπλούστευσης, σημειώνοντας ότι δεν είναι σαφές αν τα UPFs είναι φαρμακολογικά εθιστικά όπως η νικοτίνη ή αν εκμεταλλεύονται κυρίως προτιμήσεις των καταναλωτών. Η διάκριση αυτή, υποστηρίζει, έχει σημασία για το είδος των πολιτικών που θα εφαρμοστούν.

Από την πλευρά του παγκόσμιου Νότου, ο επικεφαλής της Amref Health Africa, Githinji Gitahi, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: σε χώρες με αδύναμους ρυθμιστικούς ελέγχους, οι υπερεπεξεργασμένες τροφές δημιουργούν εκρηκτικό συνδυασμό με την αύξηση των μη μεταδοτικών νοσημάτων, απειλώντας την αντοχή των συστημάτων υγείας.

Το ερώτημα που αναδύεται είναι σαφές και βαθιά πολιτικό: αν γνωρίζουμε ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν μαζική βλάβη στην υγεία, πόσο ακόμη θα τα αντιμετωπίζουμε απλώς ως «επιλογή του καταναλωτή» και όχι ως προϊόντα που χρειάζονται αυστηρό δημόσιο έλεγχο, όπως ακριβώς συνέβη κάποτε με το τσιγάρο;

ΠΗΓΗ: Guardian / www.tvxs.gr