Τεχνητή Νοημοσύνη: Εργαλείο προόδου ή εύκολη υποκατάσταση της σκέψης; (Γράφει η Τάνια 'Ωττα)
Η τεχνητή νοημοσύνη μπήκε στη ζωή μας με ταχύτητα που δεν αφήνει περιθώρια προσαρμογής. Γράφει κείμενα, δημιουργεί εικόνες, επεξεργάζεται δεδομένα
, προτείνει λύσεις. Υπόσχεται ευκολία, ταχύτητα και παραγωγικότητα. Όμως το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί· είναι αν πρέπει – και κυρίως πώς.
Η σωστή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης προϋποθέτει συνείδηση. Πρόκειται για εργαλείο. Όχι για αυθεντία. Μπορεί να στηρίξει την έρευνα, να οργανώσει πληροφορίες, να λειτουργήσει υποστηρικτικά σε επαγγελματικά πεδία. Δεν διαθέτει όμως βιωμένη εμπειρία, ηθική κρίση, πολιτισμική μνήμη. Δεν κουβαλά συλλογικά τραύματα, ούτε αισθάνεται το βάρος της ιστορίας.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει η κατάχρηση.
Όταν η τεχνολογία χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της γνώσης και όχι ως βοήθημά της, τότε η ποιότητα υποχωρεί. Όταν αναθέτουμε σε αλγορίθμους να διαχειριστούν θέματα πολιτισμού, παράδοσης και ιστορικής μνήμης χωρίς επιστημονική επιμέλεια και εξειδικευμένη γνώση, τότε διακινδυνεύουμε τη στρέβλωση. Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι δεδομένα προς επεξεργασία· είναι ταυτότητα, συμβολισμός, ιστορικό βάθος.
Η παράδοση δεν αναπαράγεται με «παραγωγή περιεχομένου». Χρειάζεται ερμηνεία, γνώση πηγών, σεβασμό στα συμφραζόμενα. Ένα έθιμο, ένα τοπικό ιστορικό γεγονός, μια λαογραφική καταγραφή δεν μπορούν να αποδοθούν με ακρίβεια αν δεν υπάρχει βαθιά κατανόηση του τόπου και των ανθρώπων του. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συγκεντρώσει πληροφορίες· δεν μπορεί να εγγυηθεί την εγκυρότητα ούτε να αναλάβει την ευθύνη της ερμηνείας.
Σε μια εποχή όπου η ταχύτητα συχνά υπερισχύει της ποιότητας, ο πειρασμός της «εύκολης λύσης» είναι μεγάλος. Όμως η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον άνθρωπο· αποκαλύπτει τις προθέσεις του. Αν τη χρησιμοποιήσουμε με μέτρο, διαφάνεια και έλεγχο, μπορεί να λειτουργήσει ως πολύτιμος σύμμαχος. Αν την αφήσουμε να υποκαταστήσει την κριτική σκέψη, τότε θα έχουμε εκχωρήσει κάτι πολύ πιο σημαντικό από χρόνο: θα έχουμε εκχωρήσει ευθύνη.
Το ζητούμενο δεν είναι να φοβηθούμε την τεχνητή νοημοσύνη. Είναι να θυμόμαστε ότι ο πολιτισμός, η παράδοση και η ανθρώπινη δημιουργία δεν είναι προϊόντα αυτοματοποίησης. Είναι αποτέλεσμα εμπειρίας, γνώσης και συνείδησης. Και αυτά, προς το παρόν, δεν προγραμματίζονται.
Τάνια Ώττα