«Ο Κονφορμίστας» (1970): Το αντιφασιστικό αριστούργημα του Μπ. Μπερτολούτσι - Κείμενα: Χρήστος Μήτσης: tvxs / Γιώργος Ρούσσος (Αθηνόραμα) Επιμέλεια κειμένων: Π. Μουρουζίδης
«Ο Κονφορμίστας» (1970): Το αντιφασιστικό αριστούργημα του Μπ. Μπερτολούτσι - Κείμενα: Χρήστος Μήτσης: tvxs / Γιώργος Ρούσσος (Αθηνόραμα) Επιμέλεια κειμένων: Παύλος Μουρουζίδης.
Μπαίνοντας στη δεκαετία του ’70 και αρχίζοντας να αναζητά έναν μοντέρνο αφηγηματικό λόγο ο οποίος θα έκανε το επόμενο βήμα μετά το free cinema και τη νουβέλ βαγκ, το ευρωπαϊκό σινεμά συναντά ένα από τα κορυφαία μεταπολεμικά του κομψοτεχνήματα. Έργο νεανικής δυναμικής, επαναστατικής σκηνοθετικής τόλμης και απόλυτης φιλοσοφικής ωριμότητας, η διασκευή του μυθιστορήματος του Αλμπέρτο Μοράβια είναι ένα κολοσσιαίο καλλιτεχνικό επίτευγμα που, όχι μόνο ο δημιουργός του, αλλά ούτε ολόκληρος ο ιταλικός κινηματογράφος μπόρεσε να επαναλάβει.
Η προπολεμική Ευρώπη, η γέννηση του «σοσιαλισμού των μικροαστών», η πολιτική, κοινωνική και ψυχαναλυτική διάσταση του κομφορμισμού –θέλω να γίνω ο ανώνυμος Άλλος, ο φυσιολογικός– και το τίμημά του, δεν έχουν ποτέ αναλυθεί τόσο διεξοδικά και τόσο ιδεολογικά ξεκάθαρα στη μεγάλη οθόνη. Ο αυστηρά κινηματογραφικός τρόπος, δε, με τον οποίο ο Μπερτολούτσι επιτυγχάνει την πολυεπίπεδη αυτή σύνθεση (η πλανοθεσία, η φωτογραφία του Βιτόριο Στοράρο, το βλέμμα του Τρεντινιάν, η συνειρμική αφήγηση), παραμένει μνημειώδης και αξεπέραστος. Ταινία νεανικής δυναμικής, επαναστατικής σκηνοθετικής τόλμης και απόλυτης φιλοσοφικής ωριμότητας, η διασκευή του μυθιστορήματος του Αλμπέρτο Μοράβια είναι ένα κολοσσιαίο, πολυεπίπεδο καλλιτεχνικό επίτευγμα.
Υπόθεση: Ρώμη, δύο χρόνια πριν το ξέσπασμα του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Μαρσέλο (Ζαν Λουί Τρεντινιάν) ζει μια απόλυτα συμβατική ζωή. Δουλεύει για το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι, είναι παντρεμένος με μία μικροαστή αλλά κοινωνικά αποδεκτή γυναίκα και πηγαίνει στην εκκλησία σε τακτά διαστήματα. Ο Μαρσέλο θα βρεθεί όμως αντιμέτωπος με τις συνέπειες των πράξεών του όταν θα του ζητήσει το αφεντικό του να σκοτώσει έναν πρώην καθηγητή του. Έτσι όσο περνάει ο καιρός αντιλαμβάνεται πως δεν πρόκειται μόνο για μια πολιτική επιλογή, αλλά για συμμετοχή σε πράξεις βίας, καταπίεσης και κοινού εγκλήματος… Ο Μαρσέλο λοιπόν (Ζαν Λουί Τρεντινιάν), είναι ένας άνθρωπος που αποζητά να επιπλεύσει στην Ιταλία του 1938, δίχως να εξετάζει ποτέ το κόστος της εγωιστικής επιλογής του. Καθίσταται δεκανίκι του φασισμού, υπηρετώντας κάθε επιταγή της απολυταρχικής εξουσίας, όχι από πίστη στο μουσολινικό καθεστώς, αλλά από εγωκεντρική απάθεια, η οποία υποκρύπτει την αδυναμία και την ανασφάλειά του. Ο Ζαν Λουί Ντρεντινιάν, είναι συγκινητικός, σε μία από τις καλύτερες ερμηνείες, της αξιόλογης καριέρας του.
Ο Μπερτολούτσι επιχειρεί μία δυναμική μελέτη πάνω στην ψυχο-σεξουαλική αποσύνθεση ενός άντρα στην Ιταλία της δεκαετίας του ’30, που περνά τη ζωή του προσπαθώντας να ζήσει όσο πιο συμβατικά μπορεί, για να ξεχάσει μια παιδική σεξουαλική εμπειρία με έναν ενήλικα. Κρύβει την ομοφυλοφιλία του και προσφέρεται να παίξει τον ρόλο του κατασκόπου για τους φασίστες. Για τον Μπερτολούτσι, η προσαρμογή στις απαιτήσεις της ολοκληρωτικής εποχής είναι επονείδιστη δίχως περιστροφές και ωραιοποιήσεις. Το δριμύ αυτό «κατηγορώ» του απέναντι στην αδρανοποίηση της κοινωνίας και τον αμοραλισμό, αποτελεί ταυτόχρονα ένα επίτευγμα ύψιστης καλλιτεχνικής αξίας, με σαγηνευτικές εικόνες που διεγείρουν τους οφθαλμούς, μαζί με το νου.
Μέσα από την ταινία «Ο Κονφορμίστας», ο Ιταλός σκηνοθέτης, σκιαγραφεί καρέ καρέ, έναν χαρακτήρα τον οποίο ουδέποτε δικαιολογεί και ούτε προσκαλεί τον θεατή να το κάνει, εναποθέτοντας σε αυτόν την οξεία και ηχηρή αποδοκιμασία του για τη στάση της ιταλικής κοινωνίας απέναντι στον φασισμό. Ο Μπερτολούτσι, διασκευάζοντας το έργο του Μοράβια, καυτηριάζει τον κομφορμισμό και τονίζει ότι ιδανικός σύμμαχος του φασισμού είναι ο πολίτης ο οποίος είναι έτοιμος να συμβιβαστεί με οτιδήποτε για να επιβιώσει.
Γι’ αυτό εξάλλου ο «Κονφορμίστας» επηρέασε βαθύτατα και τη γενιά των Αμερικανών σκηνοθετών των αρχών της δεκαετίας του 70, όπως ο Φράνσις Φορντ Κόπολα, ο Μάρτιν Σκορσέζε, ο Μπράιαν Ντε Πάλμα και ο Πολ Σρέιντερ. Η ταινία «Ο Κονφορμίστας» (The Conformist / Il Conformista – 1970) του Μπερνάντο Μπερτολούτσι, απέσπασε μία Υποψηφιότητα για Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου, ενώ ήταν και Υποψήφιο για Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας.
