"ΟΙ ΑΡΚΟΥΔΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ «ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗΣ»....!!! " - Golden Jackal Canis aureus and Wolf Canis lupus - in Greece (video)

ΟΙ ΑΡΚΟΥΔΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ «ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗΣ»....!!!

(ΣΥΓΧΩΡΕΣΤΕ ΜΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΚΡΟΣΚΕΛΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ, ΑΛΛΑ ΘΕΩΡΟΥΜΕ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΠΩΘΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΣΥΖΗΤΗΘΟΥΝ ΣΟΒΑΡΑ)...

Η ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ

Καταγραφή από θερμικό drone θηλυκής αρκούδας με τα 3 μικρά της, σε απόσταση περίπου 130 μέτρων από κατοικημένη περιοχή της Χλόης Καστοριάς. Πολύ κοντά βρίσκονται σχολικές και αθλητικές εγκαταστάσεις της πόλης.

video: 

Η παρουσία των συγκεκριμένων ζώων στην περιοχή είναι γνωστή εδώ και καιρό στους κατοίκους, οι οποίοι τα βλέπουν συχνά να κινούνται γύρω και μέσα στον οικισμό. Παρόλα αυτά, ενώ πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σοβαρό ζήτημα που αφορά άμεσα την καθημερινότητα και την ασφάλεια των πολιτών, στην πράξη δεν φαίνεται να υπάρχει ουσιαστική και οργανωμένη αντιμετώπιση της κατάστασης.

Παρόμοιες καταγραφές, βίντεο και φωτογραφίες από κατοίκους και επισκέπτες της περιοχής αποτελούν πλέον ένα ιδιαίτερα συχνό φαινόμενο σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, κυρίως όμως κατά την περίοδο από τον Απρίλιο έως και τον Οκτώβριο, στην ευρύτερη πεδινή περιοχή της πόλης της Καστοριάς.

Η ΕΡΕΥΝΑ

Για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, η ερευνητική ομάδα από το "Εργαστήριο θαλάσσιας και χερσαίας ζωικής ποικιλότητας", του Τμήματος Βιολογίας του ΑΠΘ, σε συνεργασία με τοπικό συνεργάτη που δραστηριοποιείται συστηματικά και σε μόνιμη βάση στην περιοχή εδώ και χρόνια, μελετά συστηματικά την παρουσία, τον πληθυσμό και τη συμπεριφορά της αρκούδας στην πεδινή και ημιορεινή κατοικημένη ζώνη της Καστοριάς.

Η έρευνα πεδίου — Η ΟΠΟΙΑ ΔΕΝ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΚΑΠΟΙΟ ΕΘΝΙΚΟ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ — έχει πλέον ξεπεράσει τις 300 ημέρες καταγραφών, τόσο νυχτερινές όσο και ημερήσιες, με χρήση drone, θερμικών μέσων παρακολούθησης και αυτόματων καταγραφικών συστημάτων (camera traps), ενώ παράλληλα έχει συλλεχθεί και υλικό για γενετικές αναλύσεις.

Βασικό αντικείμενο της έρευνάς μας είναι το πώς η αρκούδα ουσιαστικά αλληλεπιδρά και χρησιμοποιεί τον χώρο γύρω και μέσα στους οικισμούς, πώς ανταποκρίνεται στην ανθρώπινη παρουσία και πώς η συνεχής πρόσβαση σε ανθρωπογενείς τροφικούς πόρους επηρεάζει τη συμπεριφορά, τις μετακινήσεις και τη χωρική δραστηριότητά της.

Με τη συμπλήρωση και του τέταρτου έτους της έρευνας, τα αποτελέσματα και τα δεδομένα που έχουν προκύψει θα αρχίσουν σταδιακά να δημοσιεύονται σε έγκριτα διεθνή επιστημονικά περιοδικά, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην κατανόηση της συμπεριφοράς της αρκούδας σε ανθρωπογενή περιβάλλοντα και σε συνθήκες έντονης αλληλεπίδρασης με τον άνθρωπο.

ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ

Τα τελευταία χρόνια, κυρίως μετά την περίοδο της πανδημίας, η παρουσία αρκούδων κοντά και μέσα στους οικισμούς έχει αυξηθεί σημαντικά. Ζώα που εξοικειώθηκαν ή γεννήθηκαν κοντά στον αστικό ιστό θεωρούν πλέον φυσιολογική την παρουσία τους μέσα σε κατοικημένες περιοχές, χρησιμοποιώντας τες καθημερινά για τροφή, μετακινήσεις αλλά και παραμονή ακόμη και κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Αυτό έχει δημιουργήσει μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση για πολλούς κατοίκους της περιοχής. Άνθρωποι που επιστρέφουν βράδυ στα σπίτια τους, οικογένειες με παιδιά, ηλικιωμένοι ή πολίτες που κινούνται πεζοί γύρω από τους οικισμούς βιώνουν πλέον μια πραγματικότητα που μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητη για την περιοχή.

Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτή η κατάσταση επιχειρείται σταδιακά να παρουσιαστεί ως κάτι «φυσιολογικό». Σαν οι τοπικές κοινωνίες να πρέπει απλώς να αποδεχθούν ότι η καθημερινή παρουσία μεγάλων άγριων ζώων μέσα και γύρω από κατοικημένες περιοχές αποτελεί πλέον μέρος της κανονικότητας.

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Η διαχείριση αυτής της πραγματικότητας έχει περάσει κυρίως στις αρμόδιες αρχές και στις ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στο αντικείμενο. Παρότι εδώ και πολλά χρόνια έχουν υλοποιηθεί στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας αρκετά ευρωπαϊκά προγράμματα LIFE και έχει συγκεντρωθεί σημαντική εμπειρία και γνώση, αυτό που βλέπουμε στο πεδίο είναι συχνά μια αποσπασματική και ανεπαρκής διαχείριση, χωρίς σταθερή στρατηγική και χωρίς έναν πραγματικά οργανωμένο κρατικό μηχανισμό αντιμετώπισης αυτής της κατάστασης.

Χωρίς να επεκταθούμε εδώ σε γενικότερες προσεγγίσεις και μοντέλα διαχείρισης, χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η «Ομάδα Άμεσης Επέμβασης για την Αρκούδα» (ΚΥΑ 104180/433 – ΦΕΚ 272/07-02-2014), η οποία δημιουργήθηκε σε μια εντελώς διαφορετική περίοδο και υπό διαφορετικές συνθήκες, όταν η παρουσία της αρκούδας κοντά σε κατοικημένες περιοχές δεν είχε ούτε τη συχνότητα ούτε την ένταση που παρατηρείται σήμερα.

Ωστόσο, το θεσμικό και επιχειρησιακό της πλαίσιο δεν φαίνεται να έχει επικαιροποιηθεί και προσαρμοστεί ουσιαστικά στη νέα πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια στην περιοχή.

Ειδικά στην περίπτωση της Καστοριάς, αν έχουμε καταλάβει σωστά, η συγκεκριμένη Ομάδα Άμεσης Επέμβασης, σε περίπτωση περιστατικού ακολουθεί ένα πολύ συγκεκριμένο πρωτόκολλο καθορισμένο από την ΚΥΑ, και φαίνεται να στελεχώνεται κυρίως από υπαλλήλους του Δασαρχείου για την αποτροπή και τη διαχείριση των περιστατικών, από την Αστυνομία όταν απαιτείται για τον έλεγχο της κατάστασης, την αποφυγή ατυχημάτων και την ενημέρωση των κατοίκων, καθώς και από στελέχη ή εθελοντές που προέρχονται από περιβαλλοντικές ΜΚΟ.

Βέβαια, σύμφωνα με την ίδια την ΚΥΑ, προβλέπεται η συμμετοχή και άλλων εμπλεκόμενων φορέων και υπηρεσιών — όπως κτηνιατρικές υπηρεσίες, κυνηγετικοί φορείς και άλλες συναρμόδιες αρχές — οι οποίοι φαίνεται να έχουν περισσότερο υποστηρικτικό και επικουρικό ρόλο, ανάλογα με τη φύση και τη σοβαρότητα κάθε περιστατικού.

Δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει μόνιμη και σταθερή συμμετοχή του ΟΦΥΠΕΚΑ — και όχι απλά περιστασιακή — ο οποίος διαθέτει και εκπαιδευμένα σκυλιά ράτσας Karelian Bear Dog (Αρκουδόσκυλο Καρελίας), τα οποία χρησιμοποιούνται περιστασιακά και ανάλογα με τις ανάγκες, σε διάφορες περιοχές, κυρίως της Πίνδου, Θεσσαλίας και αλλού.

Με βάση όμως τις συνθήκες που έχουν πλέον διαμορφωθεί στην πεδινή και ημιορεινή κατοικημένη ζώνη της Καστοριάς, μια τέτοια ομάδα κανονικά θα έπρεπε να λειτουργεί σε μόνιμη βάση και πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα, με καθημερινές περιπολίες, ελέγχους, ενημέρωση πολιτών και οργανωμένες δράσεις αποτροπής παρουσίας αρκούδων μέσα και γύρω από κατοικημένες περιοχές.

Ουσιαστικά, θα έπρεπε να λειτουργεί με τρόπο αντίστοιχο ενός μόνιμου μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, όπως λειτουργούν οι μηχανισμοί των Δήμων ή της Περιφέρειας σε περιπτώσεις φυσικών κινδύνων και εκτάκτων καταστάσεων, με σταθερή παρουσία, επιχειρησιακή ετοιμότητα, σωστό και σύγχρονο εξοπλισμό και δυνατότητα άμεσης επέμβασης όλο το 24ωρο.

Με την ιδιαίτερα πιεστική και ακραία κατάσταση που έχει πλέον διαμορφωθεί στην ευρύτερη περιοχή της πόλης της Καστοριάς, ένας τέτοιος μηχανισμός θα έπρεπε να βρίσκεται σε μόνιμη παρουσία στο πεδίο, λειτουργώντας προληπτικά και παρεμβαίνοντας πριν — και όχι μόνο κατόπιν καταγγελιών ή ειδοποιήσεων πολιτών.

Και μάλιστα, τουλάχιστον για το διάστημα Απριλίου – Σεπτεμβρίου, όπου η δραστηριότητα των ζώων είναι αυξημένη, ένας τέτοιος μηχανισμός θα έπρεπε να λειτουργεί σε πραγματική 24ωρη επιχειρησιακή ετοιμότητα και όχι με περιορισμούς που παραπέμπουν σε μια τυπική διοικητική υπηρεσία.

Ο ΦΟΒΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Όμως, ακόμη και αν ένα σοβαρό περιστατικό είναι σπάνιο και αν συμβεί θα έχει να κάνει με κάποια ιδιαίτερη στιγμή και συμπεριφορά, κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει ότι μιλάμε για μεγάλα άγρια ζώα που έχουν πλέον εξοικειωθεί σε σημαντικό βαθμό με τον άνθρωπο και κινούνται καθημερινά μέσα στον αστικό ιστό, στους δρόμους και τις πλατείες των οικισμών και στους κήπους των σπιτιών.

Ακόμα όμως και αν δεν υπάρξει ποτέ μια επίθεση, κάτι που ευχόμαστε, μόνο και μόνο το συναίσθημα ότι κάποιος μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με ένα μεγάλο άγριο ζώο — όπως μια ενήλικη αρσενική αρκούδα ή μια στρεσαρισμένη θηλυκή με μικρά — το οποίο σε μια στιγμή φόβου ή πανικού μπορεί να αντιδράσει απρόβλεπτα, είναι αρκετό για να δημιουργήσει ένα διαρκές κλίμα πίεσης και ανασφάλειας στις τοπικές κοινωνίες.

Η λύση λοιπόν, δεν μπορεί να είναι ούτε η αδιαφορία ούτε οι ακραίες αντιδράσεις απέναντι στα ζώα, αλλά μια σοβαρή και οργανωμένη διαχείριση, βασισμένη σε επιστημονική τεκμηρίωση, συστηματική έρευνα και πραγματικά δεδομένα πεδίου.

Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ

Η επίσημη Πολιτεία — και όχι απλώς οι επιμέρους υπηρεσίες — θα έπρεπε να έχει τον απόλυτο θεσμικό, επιχειρησιακό και συντονιστικό ρόλο στη διαχείριση τέτοιων καταστάσεων, με τη συνδρομή εξειδικευμένων επιστημόνων, πανεπιστημίων και οργανωμένων κρατικών μηχανισμών.

Αντίθετα, αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι ότι μεγάλο μέρος της ευθύνης μεταφέρεται διαρκώς στις ΜΚΟ, οι οποίες τελικά δέχονται και το μεγαλύτερο μέρος της πίεσης, της κοινωνικής έντασης και της οργής των κατοίκων, καλούμενες πολλές φορές να διαχειριστούν καταστάσεις που κανονικά θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται από έναν σοβαρό και μόνιμο κρατικό μηχανισμό.

Και όταν μια κοινωνία αφήνεται ουσιαστικά μόνη απέναντι σε μια τέτοια πραγματικότητα, χωρίς σοβαρή πρόληψη και οργανωμένη διαχείριση, αργά ή γρήγορα το τίμημα το πληρώνουν τόσο οι άνθρωποι όσο και τα ίδια τα ζώα.

Golden Jackal Canis aureus and Wolf Canis lupus - in Greece