Ενεργειακή στρατηγική της ΕΕ: Πόλεμος και ανταγωνισμοί επαναχαράσσουν τον ενεργειακό χάρτη

Καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η επικείμενη

απαγόρευση του ρωσικού LNG αυξάνουν την πίεση του ενεργειακού κόστους με αλυσιδωτά αποτελέσματα στην καπιταλιστική οικονομία και ιδιαίτερα στη βιομηχανική βάση του μπλοκ, η ενεργειακή στρατηγική της ΕΕ «δοκιμάζεται» από μια σειρά αντιθέσεων και αντιφάσεων.

Ετσι, στο φόντο της πλήρους απαγόρευσης των εισαγωγών ρωσικού LNG από τον Γενάρη του 2027, σε ισχύ τέθηκε τον περασμένο μήνα η απαγόρευση των spot αγορών ρωσικού LNG, παρά την αντίθεση κρατών - μελών όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του ναυλομεσιτικού οίκου Intermodal, μετά την κλιμάκωση της ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, οι ρωσικές εξαγωγές LNG προς την Ευρώπη αυξήθηκαν κατά 29%, ενώ οι εισαγωγές του πρώτου τετραμήνου του 2026 ήταν αυξημένες κατά 23% σε ετήσια βάση, σύμφωνα με στοιχεία της LSEG. Την αύξηση οδήγησαν κυρίως το Βέλγιο, η Γαλλία και η Ισπανία, με το μεγαλύτερο μέρος των όγκων να προέρχεται από το πρότζεκτ «Yamal LNG».

Την ίδια στιγμή, τα ιστορικά χαμηλά επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη περιπλέκουν περαιτέρω τη θέση της ΕΕ. Οπως σχολιάζει το «Hellenic Shipping News», ακόμη και υπό τον αναθεωρημένο και πιο ευέλικτο Κανονισμό Αποθήκευσης Αερίου, που θέτει στόχους πλήρωσης 90% αλλά επιτρέπει τη μείωση έως και 75% υπό δυσμενείς συνθήκες, η επίτευξη των στόχων για τον χειμώνα παραμένει αβέβαιη.

Αντιδράσεις από τους βιομηχάνους της Ιταλίας

Το γεγονός ότι η ΕΕ είναι σε αυτή τη φάση μέσα στους βασικούς χαμένους και του πολέμου στη Μ. Ανατολή, με το ενεργειακό κόστος να εκτοξεύεται παραπέρα μεγαλώνοντας την «ψαλίδα» της ανταγωνιστικότητας με ΗΠΑ - Κίνα, εντείνει τις αντιθέσεις στο εσωτερικό της Ενωσης, τις πιέσεις για αλλαγή της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ιταλίας, όπου η ιταλική βιομηχανική ένωση Confindustria αντέδρασε έντονα στην επιβολή... 72 όρων από την Κομισιόν για την έγκριση του ιταλικού νομοσχεδίου (10 άρθρων) για τη μείωση των τιμών Ενέργειας.

Το νομοσχέδιο, που εγκρίθηκε νωρίτερα φέτος, περιλαμβάνει μέτρα για τη συγκράτηση των τιμών, ενώ κομμάτι του νομοσχεδίου που είχε παρουσιαστεί από την ίδια την Confindustria, προβλέπει την αγορά αερίου μέσω κοινοπραξίας βιομηχανικών καταναλωτών με κρατική εγγύηση. Στόχος είναι η επίτευξη τιμών κοντά στα 20 ευρώ/MWh για την ιταλική βιομηχανία, που θα «προσπεράσει» τις τιμές της ευρωπαϊκής αγοράς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από τη μεριά της ζήτησε πρόσθετες «διευκρινίσεις» για τις πιθανές επιπτώσεις στις ενεργειακές αγορές, με τον πρόεδρο της Confindustria, Εμανουέλε Ορσίνι, να δηλώνει κατά την ετήσια γενική συνέλευση στη Ρώμη, μέσα στη βδομάδα, ότι οι 72 όροι αποτελούν «την τελευταία επιβεβαίωση του πόσο παλαβή είναι η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία».

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, μιλώντας στη γενική συνέλευση του Συνδέσμου των βιομηχάνων, χαρακτήρισε επίσης την ΕΕ «γραφειοκρατικό γίγαντα» που έχει παραμελήσει την ανταγωνιστικότητά του. Αναφερόμενη στην «πράσινη μετάβαση», δήλωσε ότι η Ευρώπη ακολούθησε μια «κοντόφθαλμη» και «παράλογη» προσέγγιση, προσθέτοντας ότι η αναστολή του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) θα ήταν «κοινή λογική» και ότι οι δείκτες αναφοράς του ETS είναι «εντελώς αποκομμένοι από την πραγματικότητα». Ενώ ο Ορσίνι δήλωνε ότι το ETS έχει μετατρέψει την απανθρακοποίηση σε χρηματιστηριακή κερδοσκοπία που ωφελεί κάποια κράτη - μέλη εις βάρος άλλων.

Σημειώνεται πως στο μεταξύ η «QatarEnergy» επέκτεινε το καθεστώς «ανωτέρας βίας» (λόγω του πολέμου) για παραδόσεις LNG στον ιταλικό τερματικό σταθμό της Αδριατικής έως τα μέσα Αυγούστου, ενώ τα συνολικά φορτία που έχουν επηρεαστεί από την αρχή του πολέμου ανέρχονται πλέον σε 17.

Ανταγωνιστικά σχέδια χάραξης διαδρόμων Ενέργειας

Σε αυτό το πλαίσιο, εντείνονται οι διεργασίες χάραξης και νέων διαδρόμων Ενέργειας στην Ευρώπη. Μέσα στη βδομάδα τέθηκε στο τραπέζι των παζαριών και η δημιουργία ενός νέου διαδρόμου φυσικού αερίου και υδρογόνου που θα συνδέει την Ιταλία με την Τουρκία, όπως αποτυπώθηκε στο μνημόνιο κατανόησης που υπογράφτηκε μεταξύ της τουρκικής «BOTAS» και της ιταλικής «Edison», παρουσία του Τούρκου υπουργού Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ.

Η τουρκική αστική τάξη επιταχύνει τη στρατηγική της για να καταστεί περιφερειακός ενεργειακός κόμβος, αξιοποιώντας και το γεγονός ότι οι τουρκικοί ενεργειακοί όμιλοι συνεχίζουν να εμπορεύονται ρωσικό φυσικό αέριο μέσω αγωγών. Στον Τύπο μάλιστα γράφτηκε ότι θερμός υποστηρικτής της στρατηγικής αυτής επιλογής φέρεται να είναι και η Γερμανία, στο πλαίσιο της προσπάθειας διαφοροποίησης των πηγών Ενέργειας από το αμερικανικό LNG.

Τη Γερμανία υπενθυμίζεται πως είχε δείξει ο διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου «Aktor» Αλέξανδρος Εξάρχου ως βασικό εμπόδιο στην προώθηση του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου, που προωθεί την εισαγωγή αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη, ενώ αποτελεί και έναν από τους κύριους μοχλούς με τον οποίο η ελληνική αστική τάξη επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως κόμβος Ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Πέρα από το ζήτημα που εγείρει η «στροφή» της Ευρώπης στην εξάρτηση από το πανάκριβο LNG των ΗΠΑ, η Γερμανία αντιδρά καθώς ήδη έχει επενδύσει μεγάλα κεφάλαια σε νέους τερματικούς LNG και εισάγει ήδη περίπου το 90% του LNG της από τις ΗΠΑ, με τον Κάθετο Διάδρομο να απειλεί να μειώσει τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου.

Σε αυτόν τον κυκεώνα ανταγωνιστικών μεταξύ τους σχεδιασμών, με επίκεντρο τη διαμόρφωση του ενεργειακού χάρτη της ΕΕ, η ελληνική κυβέρνηση συνεχίζει να προωθεί τη διεύρυνση των διακλαδώσεων του Κάθετου Διαδρόμου, ως «σημαιοφόρος» της στρατηγικής «ενεργειακής κυριαρχίας» του Λευκού Οίκου. Μέσα στον Μάη, σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα με τη συμμετοχή υπουργών, υφυπουργών και εκπροσώπων εμπλεκόμενων φορέων από την Ελλάδα, τη Σερβία, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Βουλγαρία, συμφωνήθηκε η διεύρυνσή του με τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία, καθώς και η θεσμοθέτηση συνεργασίας των τεσσάρων κρατών. Η επόμενη συνάντηση θα γίνει τον Σεπτέμβρη στο Βελιγράδι.

Η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ (ανήκει σε ιταλικά κεφάλαια) δήλωσε επίσης στο περιθώριο ενεργειακού συνεδρίου πως ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας - Βόρειας Μακεδονίας αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027, ενώ ο ΔΕΣΦΑ έχει αναλάβει επίσης τον τεχνικό συντονισμό της διαδικασίας διασύνδεσης των ελληνικών δικτύων με τη Β. Μακεδονία και τη Σερβία, με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Σεπτέμβριο.

Καθώς λοιπόν οι κινήσεις στον ενεργειακό χάρτη επιταχύνονται, δεν έκανε αίσθηση η νέα αιχμή του υπουργού Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, για τη στάση της ΕΕ, ο οποίος τόνισε πως δεν δείχνει να πιστεύει ότι «στο τέλος του 2027 η Ευρώπη θα καταργήσει το ρωσικό αέριο», διαφορετικά θα έπρεπε να υπάρχει κάποια άλλη αντίδραση. «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η απόφαση που λάβαμε θα εφαρμοστεί. Οτι ο "Turkstream" δεν θα λειτουργεί ως "πίσω πόρτα" για το ρωσικό αέριο», πρόσθεσε, σκιαγραφώντας τους δύο ανταγωνιστικούς σχεδιασμούς Ελλάδας και Τουρκίας για εξασφάλιση του ρόλου ενεργειακού κόμβου στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, που αντανακλά βέβαια και ευρύτερα ανταγωνιστικά σχέδια.

Δ.Μ. - https://www.902.gr/

• Αναδημοσίευση από τον «Ριζοσπάστη του Σαββατοκύριακου», 30-31 Μάη 2026