Η διαχρονική αξία της ποίησης (της Παρθένας ΤΣΟΚΤΟΥΡΙΔΟΥ)
Η διαχρονική αξία της ποίησης.
Σήμερα, στην εποχή της εύκολης έκδοσης, της άμεσης προβολής μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της συνεχώς αυξανόμενης εκδοτικής παραγωγής, η ποίηση γνωρίζει μια πρωτοφανή άνθηση. Κάθε χρόνο κυκλοφορούν εκατοντάδες ποιητικές συλλογές και ολοένα περισσότεροι άνθρωποι επιλέγουν να εκφραστούν μέσα από τον ποιητικό λόγο. Ωστόσο, η πληθώρα των εκδόσεων γεννά έναν ουσιαστικό προβληματισμό: ποια από αυτά τα έργα διαθέτουν τα χαρακτηριστικά που τους επιτρέπουν να ξεπεράσουν τη συγκυρία και να αποκτήσουν διαχρονική αξία;
Ποια έργα, επίσης, αξιοποιούνται στην εκπαίδευση, στο θέατρο και στον κινηματογράφο, εμπνέουν πολιτιστικές δράσεις ή ακόμη και μελοποιούνται, αποκτώντας παρουσία στη συλλογική μνήμη μέσα από τη μουσική;
Η ποίηση που αντέχει στον χρόνο δεν αρκείται στην απλή έκφραση προσωπικών συναισθημάτων. Είναι στοχαστική, φιλοσοφημένη και συχνά κοινωνική, ιστορική ή ψυχολογική. Αγγίζει τον άνθρωπο, ερμηνεύει την εποχή της και συνομιλεί με τις επόμενες γενιές. Διαθέτει βάθος, ουσία και αισθητική δύναμη. Δεν αναζητά απλώς αναγνώστες, αλλά συνειδήσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και του Γιάννη Ρίτσου, έργα των οποίων έχουν μελοποιηθεί και διδάσκονται, αποδεικνύοντας ότι η ποιητική δημιουργία αποκτά πραγματική διάρκεια, όταν συνομιλεί με την ιστορία, την κοινωνία και τον άνθρωπο.
Γι’ αυτό και τα σημαντικά ποιητικά έργα μελετώνται στην εκπαίδευση, μεταφέρονται στο θέατρο και στον κινηματογράφο, εμπνέουν πολιτιστικές δράσεις και, όταν μελοποιούνται, αποκτούν μια δεύτερη ζωή, φτάνοντας σε ακόμη ευρύτερο κοινό και ενισχύοντας τη θέση τους στη συλλογική πολιτιστική μνήμη.
Κάθε σπουδαίο ποιητικό έργο μεταφέρει αξίες, γεννά προβληματισμό και καλλιεργεί την κριτική σκέψη. Γίνεται μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς συνεχίζει να «μιλά» ακόμη και όταν αλλάζουν οι εποχές.
Η επιτυχία, επομένως, δεν μετριέται μόνο από την απήχηση μιας παρουσίασης ή από τον αριθμό των πωλήσεων. Αυτά αποτελούν πρόσκαιρους δείκτες αποδοχής και όχι ασφαλή κριτήρια λογοτεχνικής αξίας. Η πραγματική αναγνώριση έρχεται όταν ένα έργο εξακολουθεί να διαβάζεται, να διδάσκεται, να εμπνέει, να αξιοποιείται από τις τέχνες και να αποτελεί σημείο αναφοράς για τον πολιτισμό.
Μέσα στον τεράστιο αριθμό βιβλίων που εκδίδονται, ορισμένα γνωρίζουν εμπορική επιτυχία, ενώ άλλα παραμένουν λιγότερο γνωστά. Ωστόσο, στο τέλος, εκείνα που πραγματικά ξεχωρίζουν είναι τα έργα που αντέχουν στον χρόνο, εμπνέουν, διδάσκονται και εντάσσονται ενεργά στην πολιτιστική δημιουργία. Αντίθετα, όσα εξαντλούνται στη συγκυρία χωρίς ουσιαστικό πνευματικό αποτύπωμα, σταδιακά λησμονούνται.
Το μέλλον της λογοτεχνίας θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι δημιουργοί, οι εκδότες, οι κριτικοί και οι πνευματικοί φορείς θα συνεχίσουν να υπηρετούν την ποιότητα και όχι μόνο την προβολή. Αν η ποσότητα υπερισχύσει της ουσίας, πολλά έργα θα χαθούν γρήγορα. Αν όμως η λογοτεχνία παραμείνει φορέας γνώσης, ήθους, αισθητικής και πνευματικής αναζήτησης, τότε τα έργα που αξίζουν θα αναδειχθούν από τον ίδιο τον χρόνο και θα αποτελέσουν πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Γιατί, τελικά, ο χρόνος είναι ο αυστηρότερος αλλά και ο δικαιότερος κριτής κάθε λογοτεχνικού έργου.